Doğrudan Yabancı Yatırım Üzerine Teoriler

Doğrudan Yabancı Yatırım Üzerine Teoriler

 Stratejik Davranış Yaklaşımı

Bu davranış firmanın rekabetçi davranışıyla ilgili ollup dış yatırımda rekabet gücünü vurgular. Yani işletme rekabet koşullarında maksimum avantaj ve fayda sağlamaya çalışmaktır.

Rekabet koşullarında serbest ticaret, tam(mükemmel) rekabet, belirli sınırlar, sınırsız bilgi ve hükümet müdahalesi olmayan bir piyasa ortamını kabul eder. Özellikler olarak David Ricardo’nun “Karşılartırmalı Ütünlükler” teorisini ifade eder. Yani ihracat kısmında bir X ülkesi Y ülkesinin ithalatını gerektirdiği ürünleri ihraç eder ve ihraç ettiği mallarda uzmanlaşmalıdır. Aynı durumu Y ülkesi de X ülkesi için yapmalıdır.

İşlem Maliyetleri Teorisi

Oliver Williamson tarafından geliştirilmiştir. Teoriye göre firmalar işlem maliyetlerini minimuma indirmeyi hedefleyip yatırım ve ortaklıklarını bu hedefe göre belirler ve hareket ederler. Üretim ve işlem maliyetleri ana konudur. Üretim maliyetleri işletmenin ölçeğine sahip olduğu bilgi ve teknolojiye göre farklılık gösterir. İşlem maliyetleri ise sınırlı rasyonalite, fırsatçılık olarak insan davranışlarıyla ve Varlığın özelliği, belirsizlik ve varlığın sıklığı olmak üzere işlemin özellikleriyle belirlenir. (KURTARAN: p:369)

Kuruluş Yeri Teorisi

Hood ve Young (1979) tarafından ileri sürülen teori 4 faktör üzerinde vurgu yapmaktadır. Bunlar;

      1. İşgücü maliyetleri,
      2. Piyasa faktörlerini
      3. Ticari engeller
      4. Hükümet politikaları olarak belirlenmiştir. Ve genel olarak maliyet avantajlarına dayanmaktadır.(KURTARAN: p:369)

 Ürünün Hayat Devreleri Teorisi

Vernon (1966, 1977) tarafından geliştirilen bu teori yabancı yatırımları açıklamaya yönelik olarak geliştirilmiştir. Teoriye göre bir ürün ilk icat ile kitlesel üretim arasında yeniliki olgunlaşma ve standartlaşma aşamalarından geçer. Ürünün hayat devreleri teorisi 4 temel varsayıma dayanır Bunlar;

  • Tercihler ülkelere göre farklılıklar göstermektedir.
  • Kitlesel üretimden dolayı üretim süreçleri ölçek ekonomileriyle değerlendirilmektedir.
  • Ulusal sınırlara aktarılan bilgi akışları sınırlıdır.
  • Ürünler, firmaların üretim ve pazarlama süreçlerinde değişiklere maruz kalmaktadır.

Ürünün hayat devreleri teorisinde yabancı yatırımın nedeni olarak yenilikçi firmanın teknolojik üstünlüğünü ve tekelci avantajını koruma isteği olarak belirtilmiştir. Bundan dolayı rekabet piyasalarında ki çok uluslu işletmeler üretim sürecinde önceden tahminler analizler yaparak hem avantaj sağlar hemde süreci hızlandırırlar.

İçselleştirme Teorisi

İçselleştirme teorisinde temeli olarak yatırımda bulunulacak piyasa da ticaret ve yatırımların etkinliğine ve verimliliğine engel teşkil edecek sorunların öngürülmesi ve bunlara göre hazırlıkların yapılması teşkil eder.

Buckley (2000)’ e göre içselleştirme süreci 4 nedene bağlıdır. Bunlar;

  • Endüstriye, sektöre özgü faktörler, ölçek ekonomileri ve iç piyasa yapısı gibi
  • Bölgeye özgü faktörler, mesafeler farklılıkları ve çevresel, kültürel farklılıkları.
  • Ulusa özgü faktörler, yani ülkenin ekonomik ve politik durumu.
  • Firmaya özgü faktörler, firmanın deneyimi, bilgi birikimi, teknolojik gelişmişliği

Teorinin hareket odağı ülkenin yatırım yapacağı piyasalarda karşılaşabileceği düzensizlikler ve gecikmelerdir. Bu sebeple yatırım yapacak bir işletme yabanı piyasada mevcut olan ve kendi üretimini olumsuz etkileyen faktörlerden zarara uğramamak için bu piyasaları içselleştirirler.

Oligopolistik Tepki Teorisi

Oligopolistik piyasalarda işletme sayısının az olduğundan ve işletmelerin birbirine bağımlılığı söz konusu olduğundan, üretim hacmi ve fiyattaki değişimler diğer firmaları yakından ilgilendirir. Bundan dolayı oligopoistik piyasada bir işletmenin yapacağı yatırım diğer işletmelerinde tepkisel olarak yatırım faaliyetine yönelmesine neden olacaktır.

F.T. Knickerbocker oligopolistik tepki teorisi çalışmalarında incelediğinde, ABD çok uluslu şirketlerinin doğrudan yatırımlarını incelemiş ve ABD şirketlerinin oligopolistik endüstri yapısında faaliyet gösterdiklerini belirtmiştir.

Social Media Auto Publish Powered By : XYZScripts.com